ماهي شيربت
نامهاي علمي و عمومي:
نام علمي اين ماهي Barbus Grypus مي باشد و يكي از گونه هاي
خانواده بزرگ كپور ماهيان Cyprinidae است. اين ماهي را در زبان انگليسي به
Large Scaled Barb مي شناسند. نامهايي كه در ايران بر روي اين ماهي نهاده
اند عبارتند از: شيربت، شيربد، سس ماهي يا ساس ماهي، رومي (البته در
خوزستان كاربرد ندارد)، سرخه.
شببوت در عربي به معناي ريش يا سبيل بزرگ است.
مشخصات كليدي:
اين گونه بواسطه داشتن دو جفت سبيلك، قدرت، خارهاي هموار در
باله پشتي و كمتر از 44 پولك در امتداد خط آشكار طرفين ماهي قابل تشخيص مي
باشد.
ريخت شناسي:
بدن كشيده و نيمه استوانه اي و سر نسبتأ كوچك و ساقه دمي
نسبتأ باريك از ديگر مشخصات اين ماهي است. دهان ماهي در قسمت پايين سر و به
شكل نعل اسب مي باشد و لبهايي گوشتالو دارد. آخرين شعاع باله پشتي نرم و
خار شكل با گوشه تيز است اما دندانه دار نيست. باربوسها (زردپرها) حدودأ در
طول، شبيه به يكديگر مي باشند. باله پشتي داراي 12 شعاع، باله مخرجي داراي
8 شعاع، باله سينه اي 17-14 شعاع و باله شكمي 8 شعاع دارد. مجموع پره هاي
آبشش ماهي 22-16 مي باشد. در طرفين شكم پولكهايي وجود دارد. دندانهاي حلقي
اين ماهي داراي فرمول 5،3،2-2،3،5 مي باشد. بيشتر دندانهاي جلويي كوچك و بي
نوك و دندانهاي پشتي قاشقي شكل با نوكهاي قلاب دار هستند.
رنگ آميزي:
بطور معمول رنگ آنها بين گل سرخي كمرنگ تا نارنجي مي باشد.
پشت آنها به رنگ تيره زيتوني - قهوه اي تا مايل به سياه - سبز است. پهلوها
به رنگ زرد تا نقره اي و شكم نقره اي تا سفيد مي باشد. ممكن است خطي
نامحسوس در ميان دو پهلوي ماهي وجود داشته باشد. بالاي پهلوي ماهي هاي بزرگ
بطور معمول به رنگ نارنجي تيره است و پايين پهلوي ماهي، پولكها دوردار شده
اند. باله هاي سينه اي، شكمي، مخرجي و نزديك به دم به رنگ نارنجي براق مي
باشند.
باله هاي سينه اي و شكمي ممكن است تيره با سايه هاي مايل به
قرمز يا قرمز – قهوه اي باشند و لبه مقدم باله شكمي به رنگ صورتي است.
انتهاي باله مخرجي ممكن است آبي – مشكي باشد. باله پشتي شفاف است. حاشيه
چشم به رنگ زرد – سبز تا آهكي – سبز است. باله نزديك به دم رنگ خاكستري
دارد.
اندازه:
اين گونه در اندازه و سايزهاي متفاوت و بعضأ باور نكردني صيد
شده است. بطور مثال در سوريه تا 150 سانتيمتر و به وزن 30 كيلوگرم نيز صيد
شده است. شخصي به نام آقاي بانيستر در عراق در سال 1980 اين ماهي را با طول
200 سانتيمتر و با وزن 100 كيلوگرم صيد كرده است كه البته ممكن است با
گونه هاي مشابه مانند ماهي سونگ اشتباه شده باشد ولي غير ممكن نيست.
در نظر مردم لرستان اين ماهي به وزني بالغ بر 60 كيلوگرم نيز
مي رسد و در خوزستان تروفه هاي بالاي 20 كيلوگرم به دفعات صيد شده است. اين
ماهي در كانالها و آبگيرها معمولأ بيش از 3 كيلوگرم نمي شود.
زيستگاه:
اين ماهي در خارج از كشور در حوضه هاي آبريز رودخانه هاي دجله
و فرات در كشور عراق و حوضه رودخانه ارونتس در كشور لبنان نيز يافت مي
شود. در ايران در حوضه هاي آبريز خليج فارس و دشت خوزستان يافت مي شوند. در
حوضه آبريز خليج فارس مي توان به رودخانه هاي شور، شاهپور، زهره، دالكي،
هله، دشت پلنگ، حسن لنگي و كل و درياچه فامر (پريشان) و خوزستان به رودخانه
كارون، سد گوتوند، سد دز، رودخانه سيمره، كرخه، سد شهيد عباسپور اشاره
كرد.
البته در رودخانه ها و سد هايي در ديگر نقاط كشور از جمله
رودخانه شاهرود، سد تهم زنجان، درياچه مارميشو اروميه، درياچه سراب ملوسان
نهاوند و سد اكباتان همدان نيز يافت مي شوند.
شرايط سكونت:
شرايط مختلف را تحمل مي كند. اين ماهي بواسطه قدرت مثال زدني
اش در رودخانه هايي با دبي و جريان زياد به راحتي زندگي مي نمايد. ماهي
بالغ به سمت سرچشمه رودخانه حركت كرده و پس از تخم ريزي بي رمق به سمت
زيستگاه اصلي باز مي گردند. شايد به همين خاطر است كه در فصل بهار كه فصل
تخم ريزي اين ماهي است بوميان به مدخل رودها به درياچه ها و سدها روي مي
آورند و صيدي آسان دارند. (البته اين عمل ناجوانمردانه است)
آنها چون به اكسيژن بالايي نيازمندند، رودخانه ها را نسبت به
درياچه ها و مردابها ترجيح مي دهند. آنها به راحتي دماي 9 تا 31 درجه
سانتيگراد را به راحتي تحمل مي نمايند. اين ماهي را معمولأ در آبهاي شيرين
مي توان يافت. (اكسيژن ppm7.5-7.6 ,شوري 1-1/5ppt مناسب است. PH مناسب
محيط خنثي يا كمي قليايي مي باشد.)
سن:
ماده ها 17 سال و نرها 11 سال عمر مي كنند (البته اين سن نسبت
به شرايط محيطي متغيير است) و ماهي با طول 45 تا 48 سانتيمتري در سن 4-5
سالگي بالغ مي شود. نرها زودتر از ماده ها بالغ مي شوند و از لحاظ تعداد
بيش از ماده ها هستند. (نرها تقريبأ دو سوم ماده ها هستند)
ماهي روي بستر شني وماسه اي توليد مثل مي نمايد, تخم ها
درحفره هاي باريك وعميق درون شن قرار مي گيرند. تخم هاي ماهي بزرگ و قطري
حدود 5/1 ميلي متر دارند.
تغذيه:
آنها معمولأ همه چيز خوار هستند. از جلبكها، خزه ها و قسمتهاي
بالايي گياهان تغذيه مي كنند. علاقه عجيبي به غلات دارند. آنها همچنين از
ميوه هاي رسيده فرو افتاده در آب نيز تغذيه مي كنند. ممكن است از ماهيان
كوچك نيز استفاده نمايند.
منبع: http://www.fishing.ir